گوشوارههای باستانی ایران در کمپین تبلیغاتی «اودیسه» جنجال آفرید
تبلیغات نیوز–استفاده زندایا از گوشوارههایی منسوب به آثار باستانی ایران در مراسم معرفی فیلم «اودیسه» در لندن به یکی از بحثبرانگیزترین حواشی این کمپین تبلیغاتی تبدیل شده است. منتقدان این اقدام را نمونهای از بهرهگیری تبلیغاتی از میراث فرهنگی ایران دانستهاند و نسبت به پیامدهای فرهنگی و اخلاقی آن هشدار دادهاند.
آغاز جنجال در مراسم معرفی فیلم
زندایا بازیگر نقش الهه آتنا در فیلم کریستوفر نولان در مراسم معرفی فیلم «اودیسه» در لندن گوشوارههایی بر گوش داشت که گفته میشود از آثار باستانی ایرانی متعلق به حدود سال ۷۰۰ پیش از میلاد ساخته شدهاند.همین حضور کافی بود تا واکنشهای گستردهای در فضای رسانهای و تبلیغاتی شکل بگیرد. شماری از باستانشناسان استفاده از این آثار ارزشمند در جریان تبلیغات یک فیلم هالیوودی را محکوم کردند و آن را «مصادره» سهم ایران در میراث تمدن بشری خواندند.
روایت گالری مالک آثار
این گوشوارهها متعلق به گالری و مجموعهدار آثار هنری «بارون لندن» در منطقه میفر لندن است.
در معرفی این گالری در وبسایت آن آمده است که این مجموعه به حفظ محرمانگی شهرت دارد و به صورت خصوصی با مجموعهداران املاک و نهادها برای شناسایی و واگذاری آثار مهم همکاری میکند.بارون نیز در بیانیه رسمی خود اعلام کرده است که این آثار در سال ۲۰۲۵ از جواهرفروشی گلن اسپایرو در لندن خریداری شدهاند و به گنجینه زیویه نسبت داده میشوند که در اواخر دهه ۱۹۴۰ در شمال غرب ایران کشف شده است.
پیشینه گنجینه زیویه
گنجینه زیویه مجموعهای از اشیای طلا نقره برنز و سفال بود که در سال ۱۹۴۷ کشف شد و به دست چوپانان غارت شد.
مطابق مقاله پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۱۵ قطعات باقیمانده این مجموعه در دهه ۱۹۶۰ از ایران خارج شد و در بازارهای عتیقه به فروش رسید. اکنون این آثار در موزهها و مجموعههای خصوصی مختلف نگهداری میشوند.
انتقاد باستانشناسان از بهرهبرداری تبلیغاتی
سوزان بابایی استاد تاریخ هنر در موسسه کورتولد لندن این اتفاق را شوکهکننده توصیف کرد و گفت اینکه هیچکس حتی احتمال نامناسب بودن چنین اقدامی را در نظر نگرفته جای تعجب دارد.
او با ابراز خشم نسبت به استفاده زندایا از این اشیای باستانی اظهار کرد افرادی که مسئول انتخاب لباس و زیورآلات سلبریتیها هستند و آنها را به نماد زیبایی قدرت و بیانگر شان فرهنگی یک فیلم تبدیل میکنند از دانش و حساسیت فرهنگی کافی برخوردار نیستند.نمایندگان زندایا و طراح لباس او برای ارائه توضیح دعوت شدهاند اما تاکنون پاسخی ندادهاند.
میراث فرهنگی زیر ذرهبین
این اتفاق همزمان با افزایش انتقادها از نهادهای غربی نگهدارنده آثار تاریخی رخ داده است.موزه بریتانیا سالهاست به دلیل نگهداری برنزهای غارتشده بنین لوحهای مقدس اتیوپی و مرمرهای پارتنون با انتقاد روبهرو است.
پیشتر نیز در سال ۲۰۲۲ استفاده کیم کارداشیان از لباس متعلق به مرلین مونرو در مراسم متگالا واکنشهای فراوانی ایجاد کرده بود. اسکات فورتنر مجموعهدار آثار مرتبط با مونرو آن زمان به بیبیسی گفته بود خریداران آثار تاریخی باید به تعهد خود برای حفاظت و نگهداری از آنها پایبند باشند هرچند مالکان لباس هرگونه آسیب به آن را رد کردند.
محور اخلاقی ماجرا
آنلیز بائر باستانشناس و تهیهکننده گفت مسئله اصلی از نظر اخلاقی آن است که این گوشوارهها از آثار باستانی غارتشده ساخته شدهاند.
او افزود استفاده زندایا موضوع اصلی نیست اما حضور این گوشوارهها روی فرش قرمز یکی از مهمترین افتتاحیههای سینمایی جهان باعث شده توجه افکار عمومی به شکلی بیسابقه به این موضوع جلب شود.
دفاع بارون از امانت دادن گوشوارهها
بارون در بیانیه خود تاکید کرده است که این گوشوارهها بر اساس سوابق مستند مالکیت و مطابق همه الزامات قانونی به شکلی مسئولانه نگهداری میشوند.
این گالری همچنین اعلام کرد هدف از امانت دادن این آثار هرگز تجاری نبوده و هدف اصلی بزرگداشت هنر زرگران ایران باستان و تشویق مخاطبان به شناخت یکی از بزرگترین سنتهای هنری جهان بوده است. در این بیانیه آمده است که امیدوارند این گوشوارهها یادآور میراث فرهنگی هنری و تاریخی ایران باشند.
هشدار درباره تغییر معنای میراث ایران
بابایی معتقد است این زیورآلات احتمالا مفاهیم معنوی بسیار مهمی داشتهاند و اساسا برای استفاده به عنوان زیورآلات ساخته نشدهاند.
تاکید کرد این آثار بخشی از میراث بشری و میراث جهانی هستند و استفاده از آنها در چنین بستری موجب از بین رفتن معنا و مفهومشان شده و در عمل میراث فرهنگی ایران باستان را مصادره تقلیل و دگرگون میکند.
حاشیه تازه برای کمپین تبلیغاتی اودیسه
به گفته بابایی زمانبندی این ماجرا نیز بر شدت انتقادها افزوده است. او این وضعیت را دیوانهکننده توصیف کرد و گفت در حالی تور تبلیغاتی فیلم «اودیسه» به ستایش آثار باستانی ایران میپردازد که همزمان میلیاردها دلار از پول مالیاتدهندگان آمریکایی صرف بمباران ایران و نابودی آثار تاریخی و فرهنگی آن میشود.
فیلم «اودیسه» پیشتر نیز به دلیل انتخاب یکی از محلهای فیلمبرداری خود با انتقاد روبهرو شده بود. فیلمسازان صحرای غربی خواستار تحریم این فیلم شدهاند زیرا بخشی از آن در شهر الداخله در صحرای غربی اشغالی فیلمبرداری شده است. منطقهای که تحت کنترل مراکش قرار دارد و گاه از آن به عنوان آخرین مستعمره آفریقا یاد میشود.
منبع: انتخاب
